دوفصلنامه دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

بررسی و نقد دیدگاه سیدعلی‌خان‌مدنی در مورد مفهوم استغفار امام سجاد (علیه السلام) در دعاهای صحیفه سجادیه

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
جواد برادران کاشانی 1
محمد رضا جواهری 2
1 دانشجوی دکتری، گروه مدرسی معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
2 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی، مشهد، خراسان رضوی، ایران
10.22084/dua.2026.31037.1167
چکیده
یکی از فرازهای پر‌تکرار صحیفه سجادیه، طلب عفو و مغفرت امام سجاد علیه السلام از پروردگار است. چالش پیش‌رو نحوه جمع بین عصمت امام علیه السلام و طلب بخشش از جانب اوست که در این زمینه محققان نظرات مختلفی را ارائه کرده‌اند در این میان، سید‌علی خان مدنی هشت احتمال برای طلب بخشش امام سجاد ارائه کرده که در این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی به نقد و بررسی آن‌ها پرداخته شده است. به نظر نویسنده دو احتمال از بین هشت احتمال با بسط و تکمیل قابل‌پذیرش است؛ احتمال اول، امام سجاد علیه السلام گناه امّت را به خود نسبت می‌داده است؛ چنانچه از منظر ادبی چنین نسبتی صحیح است. در این نوشتار چنین نسبتی از منظر عرفانی هم صحیح دانسته شده است. احتمال دوم، امام سجاد علیه السلام به‌خاطر کاهش توجه به خدا در زندگی روزمره از خداوند طلب بخشش می‌کرده است؛ این احتمال هم با توضیحی که شایسته مقام امامت باشد، مورد پذیرش و تبیین قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها
استغفار
عصمت
کاهش توجه به خدا
امام سجاد علیه‌السلام
صحیفه سجادیه
سید علی خان مدنی
موضوعات

A Critique of Sayyid Ali Khan Madani’s View on the Concept of Istighfar in Imam Sajjad’s (A.S.) Supplications in Al-Sahifa al-Sajjadiyya

Javad Baradaran Kashani 1,*, and Mohammad Reza Javaheri 2

*1 Ph.D. student in Qur'anic and Hadith Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

2 Associate Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

 

One of the frequently recurring themes in Al-Sahifa al-Sajjadiyya is Imam Sajjad’s (A.S.) plea for pardon and forgiveness from the Lord. The central challenge is reconciling the Imam’s infallibility with his seeking forgiveness. In this regard, researchers have offered various opinions. Among them, Sayyid Ali Khan Madani has proposed eight possibilities for the Imam’s seeking forgiveness. This article, employing a descriptive-analytical method, critiques and examines these possibilities. In the author’s view, two of the eight possibilities are acceptable with further elaboration and completion. The first possibility: Imam Sajjad (A.S.) attributed the sins of his community (Ummah) to himself—a attribution considered valid from a literary perspective and, in this article, is also deemed correct from a mystical perspective. The second possibility: Imam Sajjad (A.S.) sought forgiveness from God for a reduction in attentiveness to God in daily life; this possibility is also accepted and explained in a manner worthy of the station of Imamate

 

Keywords: Istighfar (Seeking Forgiveness); Infallibility (‘Ismah); Reduction in Attentiveness to God; Imam Sajjad (A.S.); Al-Sahifa al-Sajjadiyya; Sayyid Ali Khan Madani.

فهرست منابع
·       قرآن کریم
·       ابن بابویه، محمد ‌بن ‌علی. (1413). من لایحضره الفقیه. قم: دفترانتشارات اسلامی، چاپ دوم.
·       ---------------. (‌1378). عیون أخبار الرضا علیه‌السلام. تهران: جهان، چاپ اول.
·       إبن ترکه، صائن الدین علی. (1360). تمهیدالقواعد. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، چاپ اول.
·       ابن قولویه، جعفر بن محمد. (1356). کامل الزیارات. نجف اشرف: دارالمرتضویه، چاپ اول.
·       اربلى، على بن عیسى. (1381). کشف الغمة فی معرفة الأئمة. تبریز: بنی هاشمی، چاپ: اول،.
·       افندی، عبدالله عیسی بیگ. (1431). ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، بیروت: موسسه التاریخ العربی، چاپ اول
·       آقابزرگ تهرانی، محمد محسن. (1403). الذریعه الی تصانیف الشیعه. بیروت: دارالاضواء، چاپ سوم
·       أمانی، جواد و گل‌گلی، معصومه. (1400). «فلسفه استغفار معصومین». فصل‌نامه کلام حکمت، شماره 8، صص87-69.
·       برقی، احمد بن محمد بن خالد. (1371). المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم.
·       جامی، عبدالرحمن. (1370). نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ دوم.
·       جزائرى، نعمت الله بن عبد الله. (1427). ریاض الأبرار فی مناقب الأئمه الأطهار. بیروت: موسسه التاریخ العربی، چاپ اول.
·       حسینی شاهرودی، مرتضی و شریعتی فهیمه. (1390). «بررسی مفهوم استغفار در صحیفه سجادیه». مطالعات اسلامی: علوم قرآن و حدیث، دوره 3 شماره 86، صص62-45.
·       دیلمى، حسن بن محمد. (‌1427). غرر الأخبار و دررالاثار فی مناقب أبی الائمه الاطهار. قم: دلیل ما، چاپ اول.
·       رجبی، حجت الله. (1393). «تعارض عصمت ائمه معصومین با استغفار متعدد ایشان». نشریه مطالعات رهبری، شماره 25، صص62-56.
·       سید موسوی، سیدحسین. (1396). «مقاله تحلیل انتقادی دیدگاه مرحوم اربلی در علت استغفار معصومین علیهم السلام». دوفصل‌نامه علمی-پژوهشی پژوهش‌نامه کلام، شماره 6، صص69-47.
·       شاکرین، حمیدرضا. (1390). «عصمت و استغفار؛ تعاند، تلائم یا تلازم؟». معرفت کلامی، شماره 2صص5-26.
·       شریف الرضی، محمد بن حسین. (1422). المجازات النبویه. قم: دارالحدیث، چاپ اول.
·       طباطبایی، محمدحسین. (‌1416). نهایه الحکمه. قم: موسسه النشرالاسلامی، چاپ دوازدهم.
·       طوسى، محمد بن الحسن. (1407). تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه (تحقیق خرسانی). تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
·       عبداللهی عابد، صمد و بیات، جمشید. (1392). «بررسی متنی و سندی روایات توبه و استغفار امامان معصوم علیه السلام». سراج منیر، شماره13، صص153-174.
·       غرویان، محسن و ابراهیمی، عبدالجواد. (1376). ترجمه صحیفه کامله سجادیه. قم: الهادی، چاپ اول.
·       کلینی، محمد‌بن یعقوب. (1429). الاصول من الکافی. تهران: دارالحدیث، چاپ چهارم.
·       کوفی اهوازی، حسین بن سعید. (‌1402). الزهد. قم: المطبعه العلمیه، چاپ دوم.
·       مجلسی، محمد باقر. (1403). بحارالأنوار الجامعه لدررالأخبار أئمه الأطهار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم.
·       مدرس تبریزی، محمد علی. (1369). ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب. تهران: کتاب‌فروشی خیام، چاپ سوم.
·       مدنی شیرازی، سید‌علی‌خان. (‌1435). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین. قم: موسسه النشرالاسلامی، چاپ‌هشتم.
·       ----------------. (1388). أنوارالربیع فی أنواع البدیع. نجف اشرف: مطبعه النعمان، چاپ اول.
·       ----------------. (1384). الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغه العرب المعول. مشهد مقدس: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول.
·       ----------------. (1332). نظام الفرائد فی شرح القواعد. تهران: محمود بن علی اصغر کتابفروش.
·       ----------------. (1404). تخمیس قصیده البرده. بی‌جا: مؤسسه البعثه
·       ----------------. (1438). الدرجات الرفیعه فی طبقات الإمامیه من الشیعه. قم: مؤسسه تراث الشیعه، چاپ اوّل.
·       ----------------. (بی تا). الحدائق الندیّه فی شرح الصمدیّه. قم: هجرت.
·       مفید، محمد بن محمد. (‌1413). الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد. قم: کنگره شیخ مفید، چاپ اول.
·       ----------------. (1413). کتاب المزار. قم: کنگره شیخ مفید، چاپ اول.
·       منسوب به جعفر بن محمدالصادق. (‌1400). مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه. بیروت: اعلمی، چاپ اول.
·       مولوی، جلال الدین محمد. (‌1373). مثنوی معنوی. تهران:وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
نعمانی، محمد بن ابراهیم. (‌1397). الغیبه للنعمانی. تهران: صدوق، چاپ اول
دوفصلنامه دعاپژوهی
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 114-127

  • تاریخ دریافت 13 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 17 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 30 شهریور 1405