1
دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی تهران، تهران، ایران
2
شهید احمدنیا پشت کمیته امداد مهیار1 نبش دوم
10.22084/dua.2026.32648.1255
چکیده
خودشکوفایی بهمعنای تحقق و فعلیتبخشی به حداکثر ظرفیتها، استعدادها و تواناییهای بالقوه انسان است و بهعنوان عالیترین مرتبه رشد در روانشناسی انسانگرا شناخته میشود. این فرایند افزون بر کاهش آسیبهای روانشناختی و افزایش تابآوری، زمینه ارتقای ادراک واقعیت، احساس زیبایی، همدلی با دیگران، مسئولیتپذیری اجتماعی و گرایش به عدالت را فراهم میسازد . مزلو با مطالعه افراد سالم و موفق، ویژگیهای شخصیت خودشکوفا را در قالب مجموعهای از مؤلفههای رفتاری و شناختی تبیین کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل تطبیقی مؤلفههای خودشکوفایی در صحیفه سجادیه و مقایسه آن با الگوی نظری مزلو انجام شده است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای جهتدار بوده و واحد تحلیل، فرازهای مرتبط با رشد شخصیت، سلامت روان، تعالی اخلاقی در ادعیه صحیفه سجادیه است. یافتهها نشان میدهد که صحیفه سجادیه افزون بر توجه به نیازهای مادی و روزمره انسان، طیف گستردهای از مؤلفههای خودشکوفایی را نیز دربر دارد؛ از جمله ادراک واقعیت، مسئلهمداری، استقلال و خودمختاری، استمرار تحسین و تقدیر، پذیرش خود و دیگران، تجربه اوج و تجربه عرفانی، همدلی با بشریت، روابط بینفردی عمیق و معنادار، شخصیت دموکراتیک و تمایز میان هدف و وسیله. در منظومه معرفتی امام سجاد(ع)، خودشکوفایی صرفاً فرایندی برای تحقق تواناییهای فردی نیست، بلکه مسیری جامع برای دستیابی به کمال اخلاقی، اصلاح اجتماعی و قرب الهی به شمار میرود. ازاینرو، میتوان الگوی مستخرج از صحیفه سجادیه را بهعنوان الگویی از «خودشکوفایی توحیدی» معرفی کرد که ضمن همپوشانی با برخی مؤلفههای روانشناسی انسانگرا، افقهای معرفتی و معنوی گستردهتری را برای تبیین رشد انسان ارائه میدهد.