1
استادیار گروه علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.
2
دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.
10.22084/dua.2026.32583.1249
چکیده
دعای بیستوچهارم صحیفه سجادیه از مهمترین متون دعایی در تبیین جایگاه والدین و شیوه رفتار فرزند با آنان است. با وجود پژوهشهای انجامشده درباره این دعا، روابط بینامتنی آن با آیات قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) و چگونگی بازنمایی این آموزهها در ساختار دعایی آن، نیازمند بررسی منسجمتری است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل روابط بینامتنی دعای بیستوچهارم با قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) و تبیین مضامین اخلاقی ـ تربیتی آن درباره حقوق والدین انجام شده است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد بینامتنیت دروندینی، فرازهای دعا را بهعنوان واحد تحلیل بررسی کرده و آیات و روایات مرتبط با مضامین اصلی آن را بر اساس پیوندهای مفهومی و دلالی تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که دعای بیستوچهارم، حقوق والدین را در چارچوب بندگی خداوند و توحید معنا کرده و تربیت اخلاقی فرزند را از طریق معرفت به حقوق والدین، تواضع، احسان، عفو و پرهیز از مقابلهبهمثل سامان میدهد. همچنین، یادکرد احسان و رنجهای والدین، ناتوانی فرزند از جبران کامل حقوق آنان و دعا برای ایشان، سازوکارهایی برای درونیسازی حقشناسی و استمرار نیکی به والدین فراهم میآورد. برآیند پژوهش نشان میدهد که این دعا، آموزههای قرآنی و روایی را در قالب نیایش بازآفرینی کرده و الگویی اخلاقی ـ تربیتی برای عمل به حقوق والدین ارائه میدهد.