1
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Assistant Professor Department of Islamic Studies, Faculty of Humanities, Bu-Ali
2
دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3
دکتری، گروه علوم قرآن وحدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
10.22084/dua.2026.32720.1257
چکیده
اخلاق عرفانی، به عنوان یکی از مهمترین شاخههای علم اخلاق، مبتنی بر سیر و سلوک باطنی، تزکیه نفس و شهود قلبی بوده و در پی تبیین سازوکار ارتقای قلب و نیل به قرب الهی است. با گسترش عرفانهای کاذب و انحرافی در دوران معاصر، پیجویی این موضوع در آموزههای معصومین(ع) از ارزش دوچندانی برخوردار است. در این میان، دعاهای امام سجاد(ع) و صحیفه سجادیه، گنجینهای تمامناشدنی برای تبیین این موضوع به شمار میآید. پژوهش حاضر، با هدف تبیین مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(ع) و با بهرهگیری از روش توصیفی‑تحلیلی و کاوش در صحیفه سجادیه، مأثورات و سیره عملی آن حضرت، سامان یافته است. یافتههای پژوهش نشان داد که مبانی این نظام اخلاقی بر توحید، شناخت دقیق از هستی و فقر ذاتی انسان و ظرافتهای روحی او استوار بوده و قلب در ادراک شهودی، نقشی محوری داشته و نقش راهبردی اولیای الهی در هدایت سالک حائز اهمیت است. حقمحوری و رضایت الهی، اصلیترین اصل اخلاق عرفانی سجّادی بوده و عبودیت عاشقانه و خالصانه، مسیر وصول به آن میباشد. سیر و سلوک بهعنوان مکانیسم پویا و تدریجی پیشرفت قلب و معرفت شهودی و لقاء الله بهعنوان غایت نهایی این سلوک معرفی شدهاند. نتیجه اینکه اخلاق عرفانی در مکتب امام سجاد(ع)، نظامی کامل، شریعتمحور، عاشقانه و در عین حال اجتماعی بوده که میتواند الگویی ناب و اصیل برای سلوک معنوی در عصر حاضر ارائه دهد. استخراج مبانی و اصول نظام اخلاق عارفانه در دعاهای امام سجاد(ع) و ارائه آن در چارچوب علمی، از نوآوریهای کاوش حاضر تلقّی میگردد.
حاجیلوئی محب، محمد مهدی، رحمانی تیرکلائی، حسین و گلی فروشانی، مسعود. (1405). مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(علیهالسلام). (e6892). دوفصلنامه دعاپژوهی، ()، e6892 https://doi.org/10.22084/dua.2026.32720.1257
MLA
حاجیلوئی محب، محمد مهدی، رحمانی تیرکلائی، حسین، و گلی فروشانی، مسعود. "مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(علیهالسلام)" .e6892 ، دوفصلنامه دعاپژوهی، ، 1405، e6892. doi: 10.22084/dua.2026.32720.1257
HARVARD
حاجیلوئی محب، محمد مهدی، رحمانی تیرکلائی، حسین، و گلی فروشانی، مسعود. (1405). 'مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(علیهالسلام)'، دوفصلنامه دعاپژوهی، (), e6892. doi: 10.22084/dua.2026.32720.1257
CHICAGO
حاجیلوئی محب، محمد مهدی، رحمانی تیرکلائی، حسین و گلی فروشانی، مسعود، "مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(علیهالسلام)." دوفصلنامه دعاپژوهی، (1405): e6892, doi: 10.22084/dua.2026.32720.1257
VANCOUVER
حاجیلوئی محب محمد مهدی، رحمانی تیرکلائی حسین، گلی فروشانی مسعود. مبانی و اصول اخلاق عرفانی در دعاهای امام سجاد(علیهالسلام). دوفصلنامه دعاپژوهی. 1405;():e6892. doi: 10.22084/dua.2026.32720.1257