دانشیار زبان وادبیات عربی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم
10.22084/dua.2026.32884.1272
چکیده
دعای علقمه از متون دعایی برجسته در فرهنگ شیعی است که افزون بر محتوای اعتقادی و آیینی، از ساختار زبانی و سبکی ویژهای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سبکشناختی دعای علقمه در دو سطح آوایی و واژگانی انجام شده و تلاش کرده نشان دهد که چگونه عناصر صوتی و انتخاب واژگان در انتقال مفاهیم دینی و عاطفه نیایشی نقشآفرینی میکنند. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است و دادههای آن بر اساس متن دعای علقمه بررسی شدهاند. در این رویکرد، مؤلفههایی مانند تکرار ندا، واجآرایی، تقارن لفظی، ریتم نحوی، پایانبندیهای آهنگین، میدانهای معنایی، تکرار ریشههای واژگانی و پیوند آوا و معنا تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که در سطح آوایی، تکرارهایی مانند «یا الله» و ساختهای خطابی، موسیقی درونی دعا را تقویت کرده و لحن تضرع، اضطرار و امید را میسازند. در سطح واژگانی نیز متن دعا بر شبکهای از مفاهیم چون اضطرار، کرب، کفایت الهی، توسل، شفاعت، خوف، رجاء و ولایت استوار است. همچنین هماهنگی میان ساختهای آوایی و گزینش واژگان سبب شده است عاطفه نیایشی دعا از درماندگی و خوف به سوی آرامش، توکل و امید حرکت کند. لذا دعای علقمه از رهگذر پیوند منسجم موسیقی لفظی و شبکه معنایی واژگان، متنی عاطفهمحور، اعتقادی و سبکمند به شمار میآید.