گفتمان انتقادی نوعی روند تکوینی تحلیل گفتمان است که در آن با عبور ازسطح توصیف گفتمان به چرایی تولید متن توجه می‌شود. در همین راستا در پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی بر اساس الگوی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف تلاش می‌شود به گفتمان‌کاوی انتقادی دعای کمیل امام علی (ع) در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین پرداخته شود و ضمن بررسی جنبه‌های ادبی دعا، گفتمان‌های غالب و پوشیده متن را که کمتر به آن‌ها توجه شده، مورد تحلیل قرار دهد. این پژوهش سعی دارد به این دو پرسش پاسخ دهد که مهمترین موضوعات مطرح شده در دعای کمیل براساس نظریة نورمن فرکلاف کدامند و امام (ع)چگونه توانسته است با استفاده از کلمات این موضوعات را منتقل کند؟ نتایج این تحقیق گویای این است که ایدئولوژی غالب در گفتمان در موضوع خداشناسی، بیان عظمت و قدرت و حکمت حضرت حق، یگانگی و توحید، بخشندگی و رحمت، یادآوری نعمت هدایت و معرفت و جلال وجبروت خداوند، حمد و ستایش، مناجات و راز و نیاز با خدا، خودشناسی و بیان عجز و ناتوانی خویش، طلب مغفرت از درگاه الهی و خضوع و خشوع انسان در مقابل پروردگار خلاصه شده است. بر این اساس بیشترین حجم واژگان دعای کمیل برای انتقال معنایی متناسب با این ایدئولوژی انتخاب شده است و با توجه به مفهوم دعا، دایره واژگانی امام (ع) نیز بیشتر مربوط به دعا و مناجات است.