دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

تحلیل زبان‌شناختی دعای ابوحمزه ثمالی و نقش سازوکارهای زبانی آن در اقناع دینی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران؛ بابلسر: ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران: بابلسر، ایران
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه؛ قم: ایران
10.22084/dua.2026.32512.1247
چکیده
دعای ابوحمزه ثمالی از مهم‌ترین متون مناجاتی شیعه در ماه رمضان است که افزون بر کارکرد نیایشی، نقشی تربیتی و معرفتی در بازسازی رابطه انسان با خداوند دارد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که سازوکارهای زبانی و بلاغی این دعا چگونه در شکل‌دهی به اقناع دینی، تربیت درونی و امیدبخشی ایمانی اثر می‌گذارند. مقصود از اقناع دینی در این مقاله، تأثیرگذاری دعا بر ذهن، عاطفه، باور و انگیزش دعاگوست، نه تغییر اراده الهی یا اقناع خداوند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر نظریه کنش گفتار، عناصر بلاغی و الگوی سه‌گانه اقناع، متن دعای ابوحمزه را در قالب واحدهای گفتمانی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دعا از طریق مناداهای الهی، تکرارهای آهنگین، ساخت‌های شرطی، استفهام‌های انکاری، اعتراف‌های تدریجی، تصویرپردازی مرگ و قیامت و استدلال بر پایه وعده و رحمت الهی، تجربه دینی دعاگو را از اضطرار و خوف به سوی اعتماد، امید و التزام اخلاقی هدایت می‌کند. بر این اساس، اقناع در دعای ابوحمزه فرایندی صرفاً عاطفی نیست، بلکه سازوکاری زبانی-تربیتی است که با تنظیم خوف و رجا، تثبیت حسن‌ظن به خداوند، پالایش نیت و تقویت انگیزش توبه، دعاگو را به بازسازی ایمان و رفتار دینی فرا می‌خواند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 08 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 17 مرداد 1405