دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

سبک‌شناسی زیارت ناحیه مقدسه بر اساس تحلیل واژگانی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
چکیده
سبک‌شناسی به عنوان یکی از شاخه‌های کلیدی زبان‌شناسی، ابزار تحلیلی مهمی در فهم عمیق‌تر متون ادبی، دینی و فرهنگی محسوب می‌شود. این دانش، با بررسی سطوح مختلف زبانی، ما را به شناخت دقیق‌تری از سبک فردی نویسنده یا گوینده، نوع گفتمان و بار فرهنگی و ایدئولوژیک نهفته در واژگان متن می‌رساند. یکی از سطوح مهم تحلیل سبک‌شناختی، سطح لغوی و واژگانی است که با تحلیل ساختار واژگان، بسامد، بافت معنایی، شاخصه‌های فرهنگی و ایدئولوژیک واژه‌ها، نوع گزینش واژگان، و آرایه‌های مرتبط با آن، می‌توان به لایه‌های پنهان معنا دست یافت. زیارت ناحیه مقدسه، یکی از متون برجسته در سنت زیارتی شیعه است که به امام حسین (ع) و یاران شهیدش در روز عاشورا درود می‌فرستد. این متن از جهات گوناگون دینی، ادبی، عاطفی و تاریخی شایسته تأمل و تحلیل است. ساختار ادبی این زیارت‌نامه، نه تنها حامل بار عاطفی و حماسی است، بلکه در لایه‌های درونی خود، گفتمان‌های دینی، تاریخی و عرفانی را بازتاب می‌دهد. پژوهش حاضر با تمرکز بر سطح واژگانی این زیارت، در پی آن است تا با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی – تحلیلی، ویژگی‌های سبکی آن را در حوزه واژه‌شناسی بررسی کند. پژوهش حاضر با تأکید بر گزینش واژگانی در این زیارت، سعی دارد نشان دهد چگونه استفاده خاص از واژگان و تکرار برخی کلمات، به انتقال مؤثرتر مفاهیم و احساسات دینی – عرفانی کمک می‌کند. از نتایج مهم این پژوهش آن است که زیارت ناحیه مقدسه نه تنها با گزینش آگاهانه واژگان، عواطف و باورهای دینی را تقویت می‌کند، بلکه با به‌کارگیری واژگان حماسی، آیینی و عرفانی، لایه‌های معنایی متعددی را بر متن سوار کرده است. بنابراین، توجه به سطح واژگانی، یکی از کلیدهای فهم هرمنوتیکی و تفسیری این متن فاخر به شمار می‌رود. این تحلیل نشان می‌دهد که چگونه واژه‌ها، در ترکیب با بافت معنایی و ساختاری زیارت، نقش مهمی در القای فاجعه، سوز، نیایش و حماسه دارند
کلیدواژه‌ها
موضوعات

A Lexical Stylistic Analysis of Ziyarat Nāḥiya al-Muqaddasa

Vahideh Motahari 1,*, Reyhaneh Mollazadeh2 and Fatemeh Tozandehjani3

1*-Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.

2-Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.

3- MA in Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.

 

Stylistics, as one of the key branches of linguistics, serves as an important analytical tool for gaining a deeper understanding of literary, religious, and cultural texts. By examining various linguistic levels, this discipline enables a more precise recognition of the individual style of the author or speaker, the type of discourse, and the cultural and ideological weight embedded in the vocabulary of the text. One of the important levels of stylistic analysis is the lexical level, which, through the analysis of word structure, frequency, semantic context, cultural and ideological features of words, the type of lexical selection, and related rhetorical devices, can uncover hidden layers of meaning. Ziyarat Nāḥiya al-Muqaddasa is one of the prominent texts in the Shi'a pilgrimage tradition, which honors Imam Ḥusayn (peace be upon him) and his martyred companions on the day of 'Āshūrā. This text is worthy of reflection and analysis from various religious, literary, emotional, and historical perspectives. The literary structure of this pilgrimage text not only carries emotional and epic weight but also reflects religious, historical, and mystical discourses within its inner layers. Focusing on the lexical level of this ziyāra, the present study seeks to examine its stylistic features in the field of lexicology using a descriptive-analytical approach. Emphasizing lexical selection in this ziyāra, the study attempts to show how the specific use of vocabulary and the repetition of certain words contribute to the more effective transmission of religious-mystical concepts and emotions. Among the important findings of this research is that Ziyarat Nāḥiya al-Muqaddasa not only reinforces religious emotions and beliefs through conscious lexical selection but also layers multiple semantic dimensions onto the text by employing epic, ritual, and mystical vocabulary. Therefore, attention to the lexical level is one of the keys to the hermeneutic and interpretive understanding of this sublime text. This analysis demonstrates how words, in combination with the semantic and structural context of the ziyāra, play a significant role in conveying tragedy, pathos, prayer, and epic.

 

Keywords: Ziyarat Nāḥiya al-Muqaddasa, Stylistics, Lexical Level, Lexical Analysis.

فهرست منابع
·         أبوالحاقه. (1996)، البلاغة و التحلیل الأدبی. لبنان (بیروت): دارالعلم للملایین.
·         ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق) ، لسان العرب. بیروت: دار صادر.
·         الخفاجی، عبدالمنعم. (1412ق) ، دراسات فی الادب العربی الحدیث مدارسه. بیروت: دار الجیل.
·         انصاری قمی، ناصرالدین  (۱۳۸۲) ، بررسی اسناد زیارت ناحیه مقدسه، مجله موعود، شماره ۲۲
·         بهار، محمدتقی. (1381) ، سبک‌شناسی، زبان‌شناسی و نقد ادبی. تهران: نشر نی.
·         دهخدا، علی‌اکبر. (1373) ، لغتنامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
·         زبیدی، محمد بن محمد. (1306ق) ، تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار مکتبة الحیاه.
·         زرقانی، محمد عبدالعظیم. (2005م) ، مناهل العرفان فی علوم القرآن. بیروت: دارالمعرفة، چاپ سوم.
·         شایب، احمد. (1945) ، الاسلوب. قاهره: مکتبة النهضة المصریة.
·         شمیسا، سیروس. (1384) ، کلیات سبک‌شناسی. تهران: میترا.
·         طالقانی، سید هدایت‌الله. (1391) ، همره نور. قم: امیر.
·         طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375) ، مجمع البحرین. محقق: احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبة الرضویة.
·         قمی، شیخ عباس. (1339) ، نفس المهموم. تهران: انتشارات ذوالقربی.
·         فتوحی، محمود. (1391) ، سبک‌شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. تهران: سخن.
·         فضل، صلاح. (1998) ، علم الأسلوب، مبادئه و إجراءاته. القاهره: دار الشروق.
·         کشانی، مهدیه و کافی موسوی، اباذر. (1402) ، مطالعه مضامین دعاهای دعاکنندگان در قرآن کریم و آموزه‌های تربیتی مبتنی بر آن. دوفصلنامه دعاپژوهی، 3(5)، 191-215.
·         الکوّاز، محمد کریم. (1386) ، سبک‌شناسی اعجاز بلاغی قرآن. ترجمه دکتر سید حسین سیّدی. تهران: سخن.
·         مجدی، وهبه، و کامل المهندس. (1979) ، معجم المصطلحات العربیة فی اللغة و الأدب. بیروت: مکتبة لبنان.
·         موسوی مقدم، عبدالرزاق. (1391) ، مقتل الحسین. قم: انتشارات دلیل ما.
·         واشیان، عباس علی ، یزدی، سرور و سیدی نیا، زهرا. (1402) ، ارتباط آداب پذیری و عمل‌گرایی با پذیرش دعا « با توجه به آیه 10 سوره فاطر ». دوفصلنامه دعاپژوهی، 3(5)، 233-252
وردانک، پیتر. (1393) ، مبانی سبک‌شناسی. ترجمه محمد غفاری. تهران: نی، چاپ دوم.
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 193-209

  • تاریخ دریافت 11 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 21 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 30 شهریور 1405