دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

تحلیل مضمون دعای چهاردهم صحیفه سجادیه با تأکید بر لوازم اعتقادی مقاومت

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای مدرسی معارف دانشگاه تهران، حوزه علمیه الزهرا(س) زنجان، ایران
2 طلبه حوزه علمیه الزهرا(س) زنجان، ایران
3 طلبه حوزه علمیه الزهرا(ع) زنجان، ایران
چکیده
دعای چهاردهم صحیفه سجادیه که هنگام مواجهه با ظلم و ستم و تقویت روحیه مقاومت و به‌منظور تسلیم‌نشدن در برابر ستم خوانده می‌شود، سرشار از آموزه‌های اعتقادی در محورهای خداشناسی، جهان‌شناسی و انسان‌شناسی و معادشناسی اسلامی است. مقاله حاضر با هدف استخراج آموزه‎‌های اعتقادی این دعا، به روش تحلیل مضمون، 23 مضمون پایه را در محورهای فوق شناسایی نمود و به 9 مضمون سازمان‌دهنده اسماء ذاتی، اسماء فعلی، توحید، قضا و قدر، سنت‌های الهی، ویژگی عموم انسان‌ها، انسان‌های کامل، ویژگی جهان آخرت و انواع جزا دست یافت. آموزه‌های خداشناسی بیشترین مضامین را به‌خود اختصاص دادند. با تحلیل دعا روشن شد که توجه به توحید عملی در تحمل ظلم با عناوین توحید در شکایت و استعانت، امید‌داشتن به یاری و عدالت خداوند، توجه به آخرت و محدود‌نبودن زندگی به دنیا، توجه به رشد مظلوم به هنگام تحمل و استقامت در برابر ظلم، تسلیم‌نشدن در برابر ظلم و بهره‌مندی از نیروی غیبی دعا از مهم‌ترین لوازم اعتقادی مقاومت در این دعا است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Thematic Analysis of the Fourteenth Supplication of al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya with an Emphasis on the Doctrinal Requisites of Resistance

Khadijeh Sepehri1,*, Zahra Esmkhani2 and Farideh Ehsani 3+1

 

1,2,3 Sisters seminary management center, Al-Zahra Seminary, Zanjan, Iran

 

The Fourteenth Supplication of al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya – recited during oppression to strengthen resistance and to prevent submission to injustice – is replete with doctrinal teachings encompassing Islamic theology, cosmology, anthropology, and eschatology. Employing thematic analysis, this study identified 23 basic themes within the above-mentioned axes and organized them into nine organizing themes: Essential and Active Divine Names, Monotheism, Divine Decree and Destiny, Divine Laws, Common Human Attributes, Perfect Human Beings, Characteristics of the Hereafter, and Types of Recompense. Theological teachings predominated in terms of the number of themes. The analysis reveals that the most important doctrinal requisites of resistance in this supplication include attention to practical monotheism in enduring oppression (manifested as monotheism in complaint and in seeking aid), hope in divine assistance and justice, eschatological awareness and the recognition that life is not limited to this world, attention to the spiritual growth of the oppressed through patience and steadfastness in the face of injustice, refusal to submit to oppression, and benefiting from the unseen assistance of supplication

 

Keywords: Doctrinal Beliefs, Resistance,  al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya, Fourteenth Supplication,  Thematic Analysis.

فهرست منابع
·       قرآن کریم.
·       نهج‌البلاغه. ترجمه محمد دشتی.
·       صحیفه سجادیه. ترجمه حسین انصاریان.
·       ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین. (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: دار سید‌الشهداء للنشر.
·       امین، سیده نصرت. (1361). مخزن العرفان در تفسیر قرآن. تهران: نهضت زنان مسلمان.
·       جوادی آملی، عبدالله. (1386). تفسیر موضوعی قرآن کریم: توحید در قرآن. چاپ سوم. قم: مرکز نشر اسراء.
·       جوادی آملی، عبدالله. (1387). تفسیر موضوعی قرآن کریم: هدایت در قرآن. چاپ سوم. قم: مرکز نشر اسراء.
·       خواجه نصیر الدین طوسی و علامه حلی. (1396). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. ترجمه و شرح: علی شیروانی. چاپ هشتم. قم: انتشارات دار العلم.
·       حاجیلوئی محب، محمدمهدی؛ خاوری، اکرم؛ فرزانه، تهمینه و مژگان احمدی. (1403). «سنت‌های الهی اجتماعی در صحیفه سجادیّه». دعاپژوهی. دوره4. شماره7. صفحه170-192.
·       حسینی حکمت، بی‌بی‌حکیمه و حسینی رزمگاه، سیده‌زهرا. (1402). «مؤلفه‌های خداولایی؛ بر اساس تحلیل مضمون صحیفه سجادیه». دعاپژوهی. دوره3. شماره4. صفحه52-74.
·       راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. چاپ دوم. قم: دفتر نشر الکتاب.
·       ربانی گلپایگانی، علی. (بی‌تا). عقاید استدلالی. قم: دارالشفاء.
·       ربانی گلپایگانی، علی. (1395). «افضلیت و عصمت اهل بیت(ع) در آیه و روایات صلوات». کلام اسلامی، دوره25. شماره99. صفحه9-26.
·       سبحانی، جعفر. (1414ق). محاضرات فی الالهیات. تلخیص: علی ربانی گلپایگانی. چاپ دهم. قم: موسسه نشر اسلامی.
·       سبحانی، جعفر. (1388). منشور جاوید. قم: دار القرآن الکریم.
·       سعیدی مهر، محمد. (1396). کلام اسلامی. چاپ بیست و هشتم. قم: کتاب طه.
·       شیخ صدوق، محمد بن علی. (1414ق). الاعتقادات. چاپ دوم. قم: کنگره شیخ مفید.
·       طباطبایی، سید محمد حسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
·       طبرسی، فضل بن حسن. (1377). تفسیر جوامع الجامع. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.
·       فاضل مقداد، جمال الدین. (1428ق). اللوامع الإلهیة فى المباحث الکلامیة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
·       فیومى، احمد بن محمد. (بی‌تا). مصباح المنیر. بی‌جا: بی‌نا.
·       قرائتی، محسن. (1383). تفسیر نور. چاپ یازدهم. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.
·       مجلسى، محمد باقر بن محمد‌تقى‏. (1403ق). بحارالانوار. چاپ دوم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
·       مشکینی، علی. (1392). مصطلحات الفقه. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
·       مصباح یزدی، محمدتقی. (1386). معارف قرآن (1-3). چاپ اول. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
·       مصباح یزدی، محمدتقی. (1390الف). آموزش عقاید. چاپ پنجاهم. تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل.
·       مصباح یزدی، محمدتقی. (1390ب). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. چاپ اول. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
·       مصطفوى، حسن. (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
·       مطهری، مرتضی. (1401). انسان و سرنوشت. تهران: صدرا.
·       مطهری، مرتضی. (بی‌تا). جهاد. تهران: صدرا.
·       مطهری، مرتضی. (1368). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. تهران: صدرا.
·       مکارم شیرازی، ناصر. (1386الف). پیام امام امیرالمومنین علیه‌السلام. چاپ اول. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
·       مکارم شیرازی، ناصر. (1386ب). پیام قرآن. چاپ نهم. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
·       مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. چاپ اول. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
·       مکارم شیرازی، ناصر. (1397). عرفان اسلامی: شرحی جامع بر صحیفه سجادیه. چاپ اول. قم: انتشارت امام علی بن ابی‌طالب.
·       یوسفیان، حسن. (1391). کلام جدید. چاپ پنجم. تهران: انتشارات سمت.
·       Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
·       Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage.
·       King, N., & Horrocks, C. (2010). Interviews in qualitative research. Sage.
·  Ryan, G. W., & Bernard, H. R. (2000). Data management and analysis methods. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (2nd ed., pp. 769–802). Sage
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 158-175

  • تاریخ دریافت 26 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 08 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 12 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405