دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

ساختارهای گفتمانی و بازنمایی قدرت در منتخبی از ادعیة قرآنی (مطالعه‌ای بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی هاج و کرس)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استان کردستان- شهرستان مریوان- دانشگاه پیام نور مریوان
2 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
ادعیة قرآنی به‌عنوان بخشی از گفتمان وحیانی، افزون بر کارکرد عبادی و نیایشی، حامل لایه‌هایی از معناهای ایدئولوژیک و روابط قدرت هستند که در قالب ساختارهای زبانی و گفتمانی بازنمایی می‌شوند. از این منظر، زبان دعا صرفاً بیان درخواست و نیایش نیست، بلکه عرصه‌ای برای بازنمایی نوعی نظم معنایی و رابطه قدرت میان خداوند و انسان به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی هاج و کرس، به بررسی چگونگی بازنمایی قدرت در ادعیة قرآنی می‌پردازد. چارچوب نظری این پژوهش بر چهار مؤلفة اصلی این نظریه، یعنی نام‌دهی، اسم‌سازی، ساخت‌های معلوم و مجهول، و جملات کنشی و اسنادی استوار است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و داده‌های پژوهش شامل گزیده‌ای از ادعیة قرآنی است که با تمرکز بر سطوح واژگانی و نحوی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که راهبردهای نام‌دهی، به‌ویژه در کاربرد اسمای حسنای الهی و اوصاف کمالی، نقش مهمی در برجسته‌سازی اقتدار مطلق خداوند و تثبیت جایگاه عبودیت انسان ایفا می‌کنند. همچنین اسم‌سازی با تبدیل فرایندهای کنشی به مفاهیم انتزاعی، به طبیعی‌سازی و تثبیت نظم معنایی توحیدی کمک می‌کند. از سوی دیگر، غلبة ساخت‌های معلوم در نسبت دادن افعال به خداوند، عاملیت و کنش‌مندی الهی را برجسته می‌سازد، در حالی که کاربرد ساخت‌های مجهول در برخی موارد به پس‌زمینه‌رانی عامل انسانی و تمرکز بر
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 06 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 08 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 08 تیر 1405