دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

دعای سفر به‌ مثابه کنش گفتاری دینی: مطالعه‌ای تطبیقی در ادیان ابراهیمی با الگوی اسپیکینگ هایمز

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه گردشگری، دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی دعاهای سفر در ادیان ابراهیمی ـ یهودیت، مسیحیت و اسلام ـ بر اساس الگوی اسپیکینگ هایمز انجام شده است. این پژوهش سه متن نیایشی شامل: تِفیلات هَدِرِخ در یهودیت، بخش اعزام شاگردان در لوقا ۱۰ مسیحیت و دعای سفر در سنت اسلامی را تحلیل کرده و تفاوت‌ها و شباهت‌های ساختاری، کارکردی و معنایی آن‌ها را آشکار ساخته است. روش پژوهش کیفی، تحلیلی- تفسیری و مبتنی بر تحلیل اسنادی متون دینی است. یافته‌های پژوهش نشان داد که گرچه هر سه دین، سفر را عرصه‌ای برای تجربه وابستگی انسان به قدرت متعالی و بازتولید معانی اعتماد، توکل و حفاظت الهی می‌دانند، اما تلقی آنان از ماهیت سفر و نوع ارتباط با خداوند از طریق دعا متفاوت است. در یهودیت دعا ماهیتی آیینی و جمع‌محور دارد و امنیت فیزیکی در مرکز آن قرار می‌گیرد. در مسیحیت نخستین، سفر بیشتر مأموریتی الهی است و دعا نقشی تربیتی-تعلیمی داشته و شاگرد را برای مواجهه با تهدیدهای اجتماعی و معنوی آماده می‌کند. در اسلام دعای سفر، صورتی شخصی و عاطفی دارد و علاوه‌ بر حفاظت، بر سپردگی کامل وجود، خانواده و ایمان به خدا و نیز طلب تقرب تأکید دارد. دعای اسلامی سفر، برخلاف دو متن پیشین دعا یا گفتار آیینی رسمی نیست، بلکه یک نیایش شخصی با ریشه‌های عرفانی است. پیشنهاد می‌شود از این نتایج می‌توان در طراحی آیین‌های سفر، مطالعات روان‌شناسی سفر و گسترش گفت‌وگوهای بین‌ادیانی استفاده نمود. نوآوری پژوهش نخستین استفاده از الگوی اسپیکینگ هایمز به‌منظور بررسی دعاهای سفر در ادیان ابراهیمی است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

The Travel Prayer as a Religious Speech Act:  A Comparative Study in Abrahamic Religions Using Hymes' SPEAKING Model

Mostafa Mahmoudi

Assistant Professor, Department of Tourism, Faculty of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, University of Mazandaran, Babolsar, Iran

 

The present study aims to conduct a comparative examination of travel prayers in the three Abrahamic religions—Judaism, Christianity, and Islam—based on Hymes’s SPEAKING model. This study analyzes three prayer texts: Tefilat HaDerech in Judaism, the sending of the disciples in Luke 10 in Christianity, and the travel prayer in the Islamic tradition, and reveals their structural, functional, and semantic differences and similarities. The research method is qualitative, analytical-interpretive, and based on documentary analysis of religious texts. The findings indicate that although all three religions view travel as an arena for experiencing human dependence on a transcendent power and for reproducing meanings of trust, reliance, and divine protection, their understanding of the nature of travel and the mode of communicating with God through prayer differs. In Judaism, prayer has a ritual and community-centered nature, with physical safety at its core. In early Christianity, travel is primarily a divine mission, and prayer serves an instructional-educational role, preparing the disciple to face social and spiritual threats. In Islam, the travel prayer has a personal and emotional form, and in addition to protection, it emphasizes the complete entrustment of one’s being, family, and faith to God, as well as the pursuit of closeness to Him. Unlike the two previous texts, the Islamic travel prayer is not a formal ritual prayer or discourse, but a personal supplication with mystical roots. It is suggested that these findings can be used in designing travel rituals, travel psychology studies, and expanding interfaith dialogue. The innovation of this research is the first use of Hymes’s SPEAKING model to examine travel prayers in Abrahamic religions

 

Keywords: Testaments, Islamic prayers,  Travel rituals, Travel anxiety,  Divine protection, Collective farewell

فهرست منابع
·  قرآن کریم.
·  احمدی قندک، ملکی و افضلی، فرشته. (1403). «کنش ‌گفتار دعا در زبان عربی و فارسی بر پایة مدل دل هایمز (مطالعة موردی: متون داستانی)». مطالعات ادبیات تطبیقی. سال 18، شماره 72، صص 21-39.
·  اشرفی، عباس. (1398). «دعا در قرآن و عهدین». سراج منیر. سال 10، شماره 37، صص 31-55.
·  بشارتی، زهرا و کویینی، فرشته. (1403). «تحلیل تطبیقی اصول بهبود کیفیت زندگی در ادعیه قرآن، صحیفه سجادیه و روانشناسی مثبت‌گرا». دوفصل‌نامه دعاپژوهی، سال 4، شماره 7، 193-216.
·  پیش‌قدم، رضا؛ ابراهیمی، شیما؛ شعیری، حمیدرضا و درخشان، علی. (1400). «معرفی زبان هیجان به‌عنوان حلقۀ مفقودۀ قوم‌نگاری ارتباط: مکمل الگوی SPEAKING هایمز». جستارهای زبانی. سال 12، شماره 1، صص 1-41.
·  خلیفات، فاطمه و باغبانی­آرانی،جواد. (1401). «بررسی تطبیقی ارکان دعا در قرآن و عهدین». فصل‌نامه معرفت ادیان. سال 13، شماره3، صص7-24.
·  دهخدا، علی‌اکبر؛ شهیدی، سیدجعفر؛ عین، محمد و احمدی‌گیوی، حسن. (1377). لغت‌نامه. تهران: موسسه چاپ وانتشارات دانشگاه تهران، روزنه.
·  رحیمیان، سعید و شکرالله‌زاده، سودابه. (1391). «مفهوم خدا در دعاهای کودکان غربی و شرقی (آمریکایی و ایرانی)». مجله فلسفه دین. سال 9، شماره 12، صص 145-166.
·  شاد، میترا، راستین طرقی، امیر و فخار نوغانی، وحیده. (1404). «فواید و آثار مترتب بر دعا در فلسفه اسلامی معاصر». دوفصل‌نامه دعاپژوهی. سال 5، شماره 8، صص 20-37.
·  طریحى، فخرالدین. (1375). مجمع‌البحرین. تحقیق سید احمد حسـینى. تهران: کتاب‌فروشی مرتضوى.
·  قمی، عباس و افشاری زنجانی، عبدالرحیم. (1990). مفاتیح الجنان. قم: الهادی.
·  کاوه،محمد. (1401). «مفهوم وجایگاه دعا از نظر تلمود و جوادی­آملی با تکیه بر تسنیم». پژوهش‌های اعتقادی­کلامی. سال 4، شماره12، 285-308.
·  نجات‌نیا، منصوره؛ قنبری، بخش‌علی و عدلی، محمدرضا. (1401). «تاریخچه تدوین و جایگاه کتاب دعای مشترک در مذهب پروتستان از مسیحیت و جایگاه و منزلت ادعیه و شعائر در دین اسلام». مبانی فقهی حقوق اسلامی. سال 15، شماره 2، صص 22-46.
 
·  Chabad. (2025). Tefilat Haderech Text of the Travelers Prayer. Available at:
 https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/379130/jewish/Tefilat-Haderech-Text-of-the-Travelers-Prayer.htm
·  Church,D.(2020). Bliss brain:The neuroscience of remodeling your brain for resilience, creativity, and joy.Hay House, Inc.
·  Donin, H. H. (2019). To pray as a Jew: A guide to the prayer book and the synagogue service. Hachette UK.
·  Ellison, C. G., Bradshaw, M., Flannelly, K. J., & Galek, K. C. (2014). Prayer, attachment to God, and symptoms of anxiety-related disorders among US adults. Sociology of Religion, 75(2), 208-233.
·  Foster, R. J. (1992). Prayer: Finding the heart's true home. Michigan: Zondervan.
·  France, R. T. (2007). The gospel of Matthew. Wm. B. Eerdmans Publishing.
·  Ghazālī, A. Ḥ. M. (1953). The faith and practice of al-Ghazali. London: George Allen and Unwin Ltd.
·  Hymes, D. (1967). Models of the interaction of language and social setting. Journal of social issues, 23(2), 8-28.
·  Immink, G. (2016). The sense of God’s presence in prayer. HTS: Theological Studies, 72(4), 1-7.
Johnstone, B., & Marcellino, W. (2010). Dell Hymes and the ethnography of communication. Sage handbook of sociolinguistics, 57-66
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 77-93

  • تاریخ دریافت 12 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 05 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 23 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 30 شهریور 1405