دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

بررسی کارکرد ارتباطی کنش‌های گفتاری در مناجات خمس عشر

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه بوعلی سینا ، همدان، ایران
چکیده
کاربرد‌شناسی زبان یکی از شاخه‌های علم زبان‌شناسی است که به مطالعه معنی در ارتباط با بافت و فاصله نسبی میان دو طرف گفتگو در تعامل کلامی می‌پردازد در حالی که مباحث مختلفی را در بر‌می‌گیرد. کنش‌های گفتاری یکی از آن مباحث است که نظریات گوناگونی درباره ماهیت و انواع آن ارائه شده‌است. نظریه «جان سرل» از برجسته‌ترین آن‌هاست که در آن کنش‌های گفتاری به پنج نوع اظهاری، ترغیبی، عاطفی، تعهدی و اعلامی تقسیم گردیده‌است. علاوه بر این، رویکردهایی راجع به کارکرد ارتباطی کنش‌های گفتاری مطرح شده است. رویکرد «ماری فینوکیارو» از جمله آن‌هاست که کارکرد ارتباطی در آن در پنج دسته فردی، بینافردی، جهتی، ارجاعی و تخیلی طبقه‌بندی گردیده‌است. در پژوهش حاضر بررسی کارکرد ارتباطی کنش‌های گفتاری در مناجات امام سجاد (ع) با نام مناجات خمس عشر محور کار تحقیق قرار گرفته‌است. به همین منظور ابتدا کنش‌های گفتاری بر اساس نظریه «جان سرل» و سپس کارکرد ارتباطی آن بر مبنای رویکرد «ماری فینوکیارو» در مناجات مذکور مورد بررسی واقع شده‌است. این پژوهش با شیوه توصیفی - تحلیلی و با هدف آگاهی از چگونگی ارتباط کلامی امام سجاد (ع) با خدای متعال صورت گرفته‌است. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که در میان انواع کنش‌های گفتاری سه کنش اظهاری، ترغیبی و عاطفی در مناجات خمس عشر نمود یافته با این تفاوت که کنش اظهاری از بیشترین بسامد و کنش عاطفی از کمترین بسامد برخوردار است. حال آن که سه کنش مذکور کارکرد ارتباطی خاصی در برداشته و از بین کارکردهای ارتباطی، برخی از مؤلفه‌های کارکرد « فردی» و کارکرد « بینافردی» در پاره‌گفت‌های آن مناجات متجلی شده‌ است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  A Study of the Communicative Function of Speech Acts in Khamsa ‘Ashara Prayer

Zahra Afzaly

Professor , Department of Quranic Studies and Hadith, Bu_Ali Sina University, Hamedan, Iran

Pragmatics is a branch of linguistics that studies meaning in context and the relative distance of interlocutors in a verbal interaction. Speech act is a central notion in pragmatics which has been subject to various theoretical discussions. One of the prominent theories, proposed by John Searle, recognizes five types of speech act: representatives, directives, expressives, commissives, and declarations. Several other theories have dealt with the communicative function of speech acts. From among these, Mary Finocchiaro theory classifies the communicative functions of speech acts into five groups: personal, interpersonal, directive, referential, and imaginative. The present paper seeks to examine the communicative function of speech acts in Imam Sajjad’s prayer called Khamsa ‘Ashara. To this end, the speech acts in the prayer were first studied using Searle’s theory. Next, their functions were analyzed using Finocchiaro framework. This study is a descriptive-analytical one intended to clarify the verbal communication of Imam Sajjad with God Almighty. The findings suggest that representative, directive, and expressive speech acts are more frequent in the prayer. Among these, representatives are the most frequent and expressives the least frequent. More specifically and in terms of communicative functions, there is evidence of personal function and interpersonal function for these three speech acts in the utterances of this prayer

 

Keywords: pragmatics, speech act, communicative function, Imam Sajjad, Khamsa ‘Ashara prayer

فهرست منابع
·         قرآن کریم
·         ﺁستین، جون. (1991). نظریة أفعال الکلام. ترجمه عبدالقادر قینینی. چاپ اول. قاهرهꓽ دارالکتاب.
·         ﺁقا گل زاده، فردوس. (1392). فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربرد شناسی. بی چا. تهرانꓽ نشر علمی.
·         پالتریچ، برایان. (1399). درﺁمدی بر تحلیل گفتمان. ترجمه طاهره همتی. چاپ دوم. تهرانꓽ نشر نویسه پارسی.
·         توکلی، مهناز؛ خجسته پور، رضا.( 1403). «بررسی امکان دستیابی به مقام رؤیت و لقاء الله بر اساس مناجات خمس عشر امام سجاد (ع)». دو فصلنامه دعا پژوهی. شماره6، صص 59-38.
·         دسترنج، فاطمه؛ احسانی، کیوان و عرب، منصوره. (1400). «کاربست نظریه کنش گفتاری جان سرل در خوانش خطبه غراء». فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه. شماره 33، صص 95-71.
·         رحیمی، ابوالقاسم؛ رحیمی، مهدی. (1401).«کاربردشناختی یک نامه دیوانی بر مبنای آراء جورج یول(مطالعه موردی: نامه حشم تگین آباد». فصلنامه علمی کاوش‌نامه. شماره53، صص140-113.
·         سرل، جون. (2006). العقل و اللغة و المجتمع (فلسفة فی العالم الواقعی). ترجمة سعید الغانمی. الطبعةالأولی. بیروتꓽ الدار العربیة للعلوم.
·         صانعی پور، محمد حسن. (1390). مبانی تحلیل کارگفتی در قرﺁن کریم. چاپ اول. تهرانꓽ انتشارات دانشگاه امام صادق.
·         صفوی، کوروش. (1392). درﺁمدی بر معنی شناسی. چاپ پنجم. تهرانꓽ شرکت انتشارات سوره مهر.
·         قاسمی، صمد؛ شکر ﺁمیز، منصوره و شرقی، ساسان. (1401). «بررسی و تحلیل راه های رسیدن به سلامت معنوی در دعای کمیل با رویکرد به کارگفت‌های اظهاری، ترغیبی و عاطفی از جان سرل». مجله قرﺁن و طب. شماره 1، صص  44-38.
·         کوک، گای. (1389). زبان‌شناسی کاربردی. ترجمه علی روحانی و محمود رضا مرادیان. بی چا. تهران : نشر راهنما.
·         مجلسی، محمد باقر. (1403). بحار الأنوار لدرر أخبار الأئمه الأطهار. جلد 91. چاپ دوم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
·         محمدی، عادل. (1396). منظور شناسی زبان و تحلیل گفتمان. بی چا. تهران: نشر جامعه شناسان.
·         نوازنی، رحمان؛ ملاابراهیمی، عزت.( 1402). «تحلیل شناختی طرحواره‌های تصویری در مناجات خمس عشر با تکیه بر نظریه جانسون و لیکاف». دو فصلنامه دعا پژوهی. شماره 5، صص 115-94.
·         یول، جورج. (1396). کاربرد شناسی زبان. ترجمه محمد عموزاده مهدیرجی و منوچهر توانگر. چاپ هشتم. تهران: انتشارات سمت.
·  Levinson, S.C. , )1997(. Pragmatics, Cambridge University Press, New York
·  Searle, J. R. (1969). Speech Acts: an Essay in the philosophy of Language, Cambridge: Cambridge University Press                                         
·  18- Searle, J. R. (1999). Mind, language and society: philosophy in the real world. London:  Weidenfeld and    Nicolson.
·  Finocchiaro, Mary (1987). Functional-Notional Approach: from  Theory to Practice, Oxford University Press
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 41-55

  • تاریخ دریافت 30 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 21 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405