چکیده



کاربرد‌شناسی زبان یکی از شاخه‌های علم زبان‌شناسی است که به مطالعه معنی در ارتباط با بافت و فاصله نسبی میان دو طرف گفتگو در تعامل کلامی می‌پردازد در حالی که مباحث مختلفی را در بر‌می‌گیرد. کنش‌های گفتاری یکی از آن مباحث است که نظریات گوناگونی درباره ماهیت و انواع آن ارائه شده‌است. نظریه «جان سرل» از برجسته‌ترین آن‌هاست که در آن کنش‌های گفتاری به پنج نوع اظهاری، ترغیبی، عاطفی، تعهدی و اعلامی تقسیم گردیده‌است. علاوه بر این، رویکردهایی راجع به کارکرد ارتباطی کنش‌های گفتاری مطرح شده است. رویکرد «ماری فینوکیارو» از جمله آن‌هاست که کارکرد ارتباطی در آن در پنج دسته فردی، بینافردی، جهتی، ارجاعی و تخیلی طبقه‌بندی گردیده‌است. در پژوهش حاضر بررسی کارکرد ارتباطی کنش‌های گفتاری در مناجات امام سجاد (ع) با نام مناجات خمس عشر محور کار تحقیق قرار گرفته‌است. به همین منظور ابتدا کنش‌های گفتاری بر اساس نظریه «جان سرل» و سپس کارکرد ارتباطی آن بر مبنای رویکرد «ماری فینوکیارو» در مناجات مذکور مورد بررسی واقع شده‌است. این پژوهش با شیوه توصیفی - تحلیلی و با هدف آگاهی از چگونگی ارتباط کلامی امام سجاد (ع) با خدای متعال صورت گرفته‌است. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که در میان انواع کنش‌های گفتاری سه کنش اظهاری، ترغیبی و عاطفی در مناجات خمس عشر نمود یافته با این تفاوت که کنش اظهاری از بیشترین بسامد و کنش عاطفی از کمترین بسامد برخوردار است.