دوفصلنامه  دعاپژوهی

دوفصلنامه دعاپژوهی

واکاوی تحلیل مؤلفه های مرزبانی و الزامات حمایتی آن در صحیفه سجادیه با محوریت دعای 27

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
دعا که گفتگوی انسان با خداست، هر چند در فهم عموم دین‌باوران یک گفتگوی ساده تلقی می‌شود، اما مبتنی بر مبانی خداشناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی عمیقی است؛ این مبانی نه‌تنها در آثار حکمی و فلسفی، بلکه در شعر شاعران نیز نمود و ظهور یافته است. پژوهش حاضر (به‌عنوان جستاری بینارشته‌ای میان «فلسفه اسلامی» و «ادبیات فارسی») با روش توصیفی‌تحلیلی و با رویکرد فلسفی به واکاوی مبانی ملاصدرا در مسئله «دعا» و پیوند این مبانی با اشعار شاعران فارسی‌زبان می‌پردازد. در این پژوهش با بهره‌گیری از مبانی هستی‌شناسی و انسان‌شناسی ملاصدرا، منظومه فلسفی جامعی درباره مسئله «دعا» بیان شده و حاصل این مداقه، حکمی در اشعار فارسی بازتاب یافته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که رهاورد مبانی حکمت متعالیه در مسئله دعا، ده مبنای حکمی است که این مبانی با محتوای اشعار شاعران فارسی هم‌پوشانی و هم‌نوایی فراوانی دارد؛ مبانی یادشده عبارتند از: «مؤثر‌بودن دعا به‌عنوان یکی از اسباب نظام هستی، ضرورت تکمیل شرایط و رفع موانع در استجابت دعا، عدم‌استقلال دعا در تأثیرگذاری، دعا به‌مثابه جلوه‌ای از توفیق الهی، مطلوبیت ذاتی دعا، فطری‌بودن دعا، توافق قضا و دعا، ذومراتب‌بودن دعا، نقش حکمت الهی در استجابت دعا، و دعای تکوینی همه موجودات». در نهایت، پس از اثبات هم‌نوایی و پیوند ژرف میان سه ضلعِ «دعا»، «مبانی فلسفی» و «اشعار شاعران» این نتیجه حاصل می‌شود که «معارف حکمت متعالیه» و «اشعار شاعران مسلمان»، از آبشخور واحدی سرچشمه گرفته‌اند که همان جوهره‌ی حکمتِ مخزون در آموزه‌های وحیانی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Analysis of the Components of Border Guarding and Its Supportive Requirements in the Sahifeh Sajjadiyeh with a Focus on the 27th Prayer

Fathieh Fattahizadeh1 ,Atefeh Bakhtiari2

1. Professor , Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran

2. PhD student , Department of Quranic Studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran

Abstract

Protecting a country’s borders against foreign aggression is one of the most fundamental duties of any government and is also regarded as a divine obligation and a lofty value in Islamic teachings. National security, which is the result of the efforts of border guards and the prudence of officials, provides the foundation for the growth and advancement of society. In this regard, the 27th Prayer of the Sahifeh Sajjadiyeh reflects the profound perspective of Imam Sajjad on the status of border guards and the necessity of supporting them. The present study, employing thematic analysis and using Excel software, analyzes the passages of this prayer and extracts a total of 85 basic themes, 6 organizing themes, and 3 overarching themes. The quantitative findings indicate that among the organizing themes, “factors contributing to the enemy’s defeat” has the highest frequency (39 instances), followed respectively by “characteristics of border guards,” “outcomes of successful border guarding,” “support for border guards,” “rewards of successful border guarding,” and finally “obstacles to border guarding.” Based on these frequencies, the overarching themes of the prayer are organized around three main axes: 1. Characteristics and supportive requirements of border guards; 2. Factors and obstacles related to the enemy’s defeat; 3. Outcomes and rewards of successful border guarding. Overall, the thematic analysis yields an educational model representing Imam Sajjad’s perspective on the duty of border guarding in its geographical dimension.

Keywords: Imam Sajjad, Sahifeh Sajjadiyeh, 27th Prayer, components of border guarding, supportive requirements, thematic analysis

·       قرآن کریم.
·       نهج‌البلاغه. (1388). ترجمه: حسین انصاریان. قم: دارالعرفان.
·       احمدی‌کاشانی، ابوالفضل. (1391). «بایسته‌های اخلاقی فرماندهان عالی رتبه نظامی با فرودستان در نهج‌البلاغه». مجله معرفت اخلاقی. ش10، س2، صص143-171.
·       اخوان‌کاظمی، بهرام. (1386ش). «دکترین و سیاست‌های امنیتی و دفاعی در صحیفه سجادیه». مجله سیاست‌های دفاعی. دوره16، ش61، صص119-152.
·       آخوندی، مصطفی و نصیری، محمد. (1386). جهاد در آینه روایات. قم: زمزم هدایت.
·       انصاریان، حسین. (1389ش). تفسیر و شرح صحیفه‌سجادیه. قم: دارالعرفان.
·       تنکابنی، محمدبن سلیمان. (1384). شرح صحیفه‌سجادیه. تهران: شمس الضحی.
·       جمعی از نویسندگان. (1387ش). عوامل پیروزی و شکست در جنگ. تهران: سپاه پاسداران.
·       حافظ‌نیا، محمدرضا. (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. مشهد: انتشارات پاپلی.
·       حلی، محقق. (1408ق). شرائع الاسلام. چ3. قم: اسماعیلیان.
·       راغب‌اصفهانی، حسین‌ بن ‌محمد. (1412). مفردات الفاظ قرآن. چ1. بیروت: دارالقلم.
·       سبحانی‌نژاد، مهدی ؛ افشار، عبدالله و محمدی، غلام‌رضا. (1391). «تبیین کیفی راهکارهای ارتقای بصیرت بسیجیان». مجله مطالعات راهبردی. ش54، صص97-116.
·       سلیم ‌بن قیس هلالی. (1405)، اسرار آل محمد. تحقیق: محمدباقر انصاری‌زنجانی. قم: دلیل‌ما.
·       شیخ‌زاده، محمد و بنی‌اسد، رضا. (1399). تحلیل مضمون. مفاهیم، رویکردها و کاربردها. تهران: لوگوس.
·       شیخ‌مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الارشاد. قم: کنگره شیخ‌مفید.
·       طبرسی، ابی‌منصور. (1966م). الاحتجاج. نجف: دارالنعمان.
·       عاملی، جعفرمرتضی. (1394). تاکتیک‌های جنگی دفاع از مرزهای اسلامی در دعای اهل الثغور امام‌سجاد(ع). ترجمه: حسن مجیدی و مطهره حسن‌بیگی. تهران: دفتر نشر معارف.
·       ﻋﻄﺎء‌اﻟﻠﻪ، ﻣﺤﺴﻦ. (1392). روش‌های توان افزایی در سختی‌ها.  ﻗﻢ: ﻣﺆﺳﺴﻪ ﻋلمی فرهنگی دار‌اﻟﺤﺪﯾﺚ.
·       غنی‌پور ملک‌شاه، احمد؛ خوشه‌چرخ، اصغر و جابری‌نصب، نرگس. (1402). «مؤلفه‌های اهمیت مرزبانی در گفتمان دعایی صحیفه‌سجادیه بر مبنای نظریه زیباشناسی دریافت». مجله دعاپژوهی. س3، ش5، صص22-41.
·       فارسی‌مدان، علی. (1401). «بصیرت‌افزایی در نظام اعتقادی و سیاسی امام‌سجاد(ع) با تاکید بر دعای27 صحیفه‌سجادیه». مجله دعاپژوهی. س2، ش2، صص134-157.
·       فاضل ‌هندی‌ اصفهانی، محمد بن ‌حسن. (1416ق). کشف اللثام و الابهام عن قواعدالاحکام. تحقیق: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی. قم: حوزه علمیه قم.
·       قیطاسی، حسن‌رضا و رضایی، غلام‌رضا. (1395). تاریخچه مرز و مرزبانی در ایران. تهران: دانشگاه علوم انتظامی.
·       کوشکی، محمدصادق. (1381). «بهره‌هایی از معارف سیاسی صحیفه‌سجادیه». مجله مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. س6، ش1، صص147-156.
·       مدرسی‌چهاردهی، محمدعلی بن محمدعلی نصیر. (1360). شرح صحیفه‌سجادیه. تهران: مکتبۀ المرتضویۀ.
·       ممدوحی‌کرمانشاهی، حسن. (1388). شهود و شناخت: ترجمه و شرح صحیفه‌سجادیه. قم: بوستان.
·       میرحیدر، دره. (1386). مبانی جغرافیای سیاسی. تهران: سمت.
·       نظری، علی‌اشرف. (1384). «تحلیل قدرت از دیدگاه استیون لوکس». فصل‌نامه راهبرد. ش36، صص383-392.
·       نیل‌فروشان، عباس و امامیان، عباس. (1402). «ویژگی‌های آماد و پشتیبانی جنگ‌های آینده برگرفته از تجربیات آماد و پشتیبانی». فصل‌نامه علمی مطالعات دفاع قدس. دوره9، ش2، صص85-119.
دوره 6، شماره 10
شهریور 1405
صفحه 18-40

  • تاریخ دریافت 22 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 05 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 09 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405