تحلیل گفتمان دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه بر اساس الگوی هاج و کرس

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه، با موضوع دعا برای مرزداران، نیایش جامع و کاملی است که مؤلفه­های مهمی، مانند ساختار متناسب زبانی و کاربست واژگانی در این موضوع را، با ظرافت هر‌چه تمام­تر تبیین می­کند؛ فلذا تحلیل گفتمان موجود در دعا می­تواند ساختار عقیدتی موجود در دعا را روشن­تر نماید. از جانبی دیگر، تحلیل گفتمانی، شیوه­ای نوین و کارآمد برای بررسی کلام گفتاری و نوشتاری است که دو زبان­شناس معاصر به نام هاج و کرس، ابداع نموده­ و پایه تحلیل خود را بر چهار رکن نام­دهی، اسم­سازی، به‌کارگیری مجهول در برابر معلوم و جملات کنشی در برابر اسنادی نهاده­اند. این جستار به روش توصیفی‌تحلیلی، الگوی هاج و کرس را مبنا قرار داده و با بررسی مؤلفه­های عقیدتی و ایدئولوژیکی متن دعا، به مطالعه گفتمان موجود در دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه پرداخته و جهت­گیری کلی آن را تبیین نموده است. خلاصه­ای از نتایج تحقیق حاکی از آن است که در مؤلفة نام­دهی، مفاهیمی مانند پررنگ‌نمودن پاداش اخروی مجاهدین و استقامت رزمندگان آمده و در مؤلفة اسم­سازی، معانی­ای مانند ریشه­کنی دشمن و جانشینی مجاهدین ذکر شده است که هر دو در راستای ایدئولوژی الهی می‌باشد. در مؤلفة جملات انتقالی و اسنادی، بیش­ترین بسامد از آن جمله­های انتقالی و مربوط به کنش­هایی است که در مرحلة دعاست. در مؤلفة جملات مجهول و معلوم مفاهیمی مانند پرستش خدا و علت آن آمده است که اقرار به وحدانیت خداست و در مؤلفة جملات اسنادی سببی، معانی­ای مانند یگانگی و بی­شریکی پروردگار ذکر شده که در راستای جهان­بینی توحیدی است. در دعای مذکور مؤلفة جملات اسنادی هم­سانی وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Discourse Analysis of the Twenty-Seventh Prayer of Sahifa al-Sajjadiyya Based on the Hodge and Kress Model

Author,*[1]  Zahra Jalili

Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, University of Payame Noor, Tehran, Iran.

 

ABSTRACT. The twenty-seventh prayer of Sahifa al-Sajjadiyya, which focuses on supplication for border guards, is a comprehensive and complete prayer that delicately explains significant components such as its coherent linguistic structure and lexical applications within this theme. Therefore, analyzing the discourse of this prayer can shed more light on its underlying ideological and doctrinal structure. On the other hand, discourse analysis is a modern and effective approach for examining spoken and written language, introduced by two contemporary linguists, Hodge and Kress, who based their analytical framework on four main pillars: nomination, nominalization, the use of passive versus active constructions, and action versus relational sentences. Using a descriptive-analytical method, this study adopts the Hodge and Kress model to examine the ideological and theological components of the prayer’s text, analyzing the discourse in the twenty-seventh prayer of Sahifa al-Sajjadiyya and explaining its overall orientation. The results of the research show that in the component of nomination, concepts such as emphasizing the eternal reward of the combatants and the steadfastness of the warriors are observed; in the component of nominalization, meanings such as the eradication of the enemy and the succession of the combatants are mentioned—both reflecting a divine ideology. In the component of action and relational sentences, the highest frequency belongs to action sentences related to the acts of supplication. In the component of passive and active sentences, concepts such as the worship of God and the acknowledgment of His oneness appear. In the component of causal relational sentences, meanings such as the unity and uniqueness of God are presented, consistent with a monotheistic worldview. In this prayer, there is no instance of equative relational sentences.

 

KEYWORDS: Discourse Analysis; Religious Texts; Twenty-Seventh Prayer; Sahifa al-Sajjadiyya; Hodge and Kress Model

 

* Corresponding author. Z_jalili@pnu.ac.ir

 Email(s): author@ Z_jalili@pnu.ac.ir

  • قرآن کریم
  • ابن اثیر، مبارک بن محمد. (1421ق). النهایة فی غریب الحدیث و الاثر. دار ابن الجوزی.
  • انصاریان، حسین.(1401). ترجمه صحیفه‌سجادیه. نرم­افزار صحیفه­سجادیه. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم‌اسلامی نور.
  • التفتازانی، سعدالدین. (1411ق). مختصر المعانی. قم، ایران. منشورات دارالفکر.
  • رضایی،محمدعلی.(1401). ترجمه صحیفه­سجادیه. نرم­افزار صحیفه­سجادیه. مرکز تحقیقات­کامپیوتری­علوم­اسلامی نور.
  • شعرانی، میرزا ابوالحسن. (1401). ترجمه صحیفه سجادیه. تهران، ایران: ناشر سازمان تبلیغات اسلامی
  • صفایی، علی؛ سلطانی، بهروز. (1394). «تحلیل گفتمان انتقادی نامۀ امام علی (ع) به معاویه». جستارهای زبانی. سال 7. ش 7. بهمن و اسفند 1395. صص23-49.
  • صیادی‌نژاد، روح الله، نوازنی رحمان. (1402). «تحلیل گفتمان انتقادی دعای چهل و نهم صحیفۀ سجادیه با تکیه بر الگوی هاج و کرس». دعاپژوهی. ش4. بهاروتابستان 1402. ص107-125.
  • العامری، فضیلة عبوسی محسن. (1439ق). «بلاغة الحجاج فی أدعیة السجاد علیه السّلام دراسة تداولیة الصحیفة السجادیة أنموذجاً». مجلة الکلیة الاسلامیة الجامعة. ش46. ص467-494.
  • علایی رحمانی، فاطمه؛ وجدانی، نسرین؛ معتمد لنگرودی، فرشته. (1402). «تحلیل محتوای دعای هفتم صحیفه سجادیه». مشکوة. بهار 1402. ص112-140.
  • فارسی مدان، علی. (1401). «بصیرت‌افزایی در نظام اعتقادی و سیاسی امام سجاد (ع) با تأکید بر دعای 27 صحیفة سجادیه». دعاپژوهی. ش2. شهریور 1401. ص134-157.
  • فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). العین. قم: نشر هجرت.
  • فضل الله، محمدحسین. (1420ق). آفاق الروح فی ادعیة الصحیفة السجادیة. بیروت، لبنان: دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع.
  • فیض الاسلام، علینقی. (1394ق). ترجمه و شرح صحیفه کامله سجادیه. تهران.
  • کاظمی، پریسا؛ چراغی­وش، حسین؛ جلیلیان، مریم؛ مقدم متقی، امیر. (1402). «تحلیل انتقادی گفتمان دعای صباح امام علی (ع) بر اساس الگوی نورمن فرکلاف». دعاپژوهی. ش4. شهریور 1402. ص 199-220.
  • مدنی، علیخان­بن­احمد؛ علی بن­حسین (ع)، امام چهارم، و حسینی­امینی، محسن. (1409-1368). ریاض­السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدین صلوات الله علیه. قم، ایران. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی.

-­ Hodge. R and Kress. G. (1996). Language as Ideology. Great Britain: Redwood books.